BARRANCO DE CARDENA Y PICO DEL FRAILE

CAMIÑANDO ENTRE NUBES

 

 

 

CAMIÑANDO ENTRE NUBES

 

Un fermoso viaxe a unha terra distinta

DIA DAS RAS

THE FROGS DAY

O DIA DAS RAS

O NATURALISTA

CONSELLOS PARA SER UN  BO OBSERVADOR DA NATUREZA
Traballo feito por Juan Ramón, Amancio Castro e Conchi Mumary da 

Asociación Andaríns do Val do Lérez

 

 

 

Un naturalista a diferenza dun simple excursionista non só sae ao campo para gozar dun paseo pola natureza, senón que ademais acostuma a ter uns importantes obxectivos como descubrir, observar e estudar os seres vivos, así como fixarse e tratar de entender o que acontece o seu redor, para realizar este empeño é moi bo ter as calidades de saber moverse no campo, estar moi atento e ter sempre os sentidos en alerta. A persoa debe ser moi curiosa, preguntarse sempre o porque disto, que será iso, porque acontece aquilo, quen faría iso outro, etc.

 

Deberá ter consigo sempre un caderno de campo, onde poder anotar todo o que acontece e as dúbidas que lle xurdan. Cos datos recollidos e unha vez na casa podemos contrastar a información xa sexa 

preguntando a algún compañeiro, comprobalo nalgunha guía ou por internet daríamos resposta ás posibles dubidas e ampliar a información dos descubrimentos que se fixeron durante a saída de campo. Son moi importantes as anotacións pois o que non se anota e esboza acaba esquecéndose máis pronto do que pensamos.


 Sempre é preciso ter paciencia, é saber esperar e nunca desesperar. Moitas veces ao moverte ou cando xa marchas e cando empezan a acontecer cousas interesantes. Si queremos ver seres vivos en total liberdade temos dúas posibilidades: esperar a que aparezan ou ir na súa busca.

Para esperar a que aparezan, teremos que localizar un sitio onde, xa sexa por que hai pegadas, vexamos tobeiras ou porque nese lugar localicemos sendas de paso de animais, sabemos que teremos algunha oportunidade para poder velos e aprender cousas novas. 

É importante para garantir o éxito da observación que teñamos en conta a dirección do vento para que non lles chegue o noso cheiro, tentar estar o máis quieto e mellor camuflado no ambiente, polo cal non deberiamos levar cores vivos senón ter as mesmas cores que hai nese punto da natureza. Polo contrario se decidimos ir o seu encontro, a gran maioría das veces quedaremos sen ter observado nada.
Un naturista sempre ten que saber valorar e coidar o que atopa na natureza, ten que ter como primeiro obxectivo o protexela, tendo moito coidado de non facer dano ou de estragar nada, cun mínimo de sensibilidade pasas a integrarte co medio pasando a ser un elemento máis do ecosistema do lugar. 
Hai que ter moi claro que na natureza todo cumpre unha función, por iso non hai cousas e seres nin bos nin malos; todos viven relacionándose entre si facendo que a súa existencia sexa necesaria e enriquecedora para o conxunto da vida no lugar.


Hai que ter moi claro as mostras que vas a coller, hoxe a fotografía permite facernos con imaxes impensables se as tivésemos que debuxar, sen embargo o debuxo do natural segue sendo o mellor método para observar e anotar as características dun ser vivo, captando aspectos moi difíciles de lograr nunha soa foto.

Cando se movan pedras para mirar a vida que agochan baixo delas, saber que temos que deixala con moito coidado tal e como estaba nun principio.

Nos niños e tobeiras ter o máximo respecto. Case sempre é preferible manter unha certa distancia para non molestar cando poden estar criando. 





 Recordar que na natureza sempre debemos de deixar o lugar, como mínimo, tal como o atopamos ao chegar.
Poñer a máxima atención nas posibles recollidas de mostras que necesitemos para un posterior estudo amosamos algunhas suxestións: 
AREA.- Temos que entender que se trata dunha pequena mostra de estudo, acontece que cando collemos máis cantidade, sóbranos e non a devolvemos ao mesmo lugar. Dalgún xeito hai que tratar de restituír a area tomada para estudio pois as areas e as gravas tardarían centos de anos en volver a formarse. 

AUGA.- Poderase coller algunha mostra cando se trata de auga corrente, facendo fincapé de que a auga, en contra do parecer tradicional, "é un ben limitado". No caso de augas paradas tomarase unha mostra con reservas.
 
PEDRAS.- Poderase levar algunha sempre que non forme parte dalgunha estrutura ou complexo xeolóxico (Unha terraza, un depósito de coios, un micropregamento, etc.). Pensade que unha pedra non ten importancia, pero unha cada persoa que pase por ese

lugar e colla unha, aínda que sexa pequena xa significa moito dano (sobre todo na súa faceta depredadora), si se fai en sucesivos anos incidindo nun punto xeolóxico determinado significa sen dúbida un espolio que vai en contra da filosofía de conservación e respecto do contorno. Moitas veces a simple retirada dunha pedra pode alterar a vida dun formigueiro, ou eliminar o refuxio de moitos animais que teñen alí a súa protección.
 

FOLLAS CAÍDAS.- Colleranse sen problemas nos parques e zonas urbanas onde sabemos que virán logo os da limpeza a recollelas. Nos bosques colleranse as menos posibles pois é máis importante tratar de explicar con ese exemplo, que as follas cumpren unha función natural ao descompoñerse pasando a ser un parte

fundamental do abono que necesitan moitos bosques para manter a súa demanda alimentaria natural que fará posible que segan vivindo cada unha das especies propias do ecosistema.

 

FLORA, FAUNA E FUNGOS.- Con respecto á flora, recoméndase non recoller nin estragar ningunha planta, xa sexa unha planta moi

vistosa ou unha simple estruga (cada unha delas ten unha función importante). Tendo en conta a excepción dos herbarios que teñan unha finalidade científica.


No caso da fauna teremos en conta as proteccións existentes para cada especie que inclúen a manipulación, cambio de lugar, captura de todo tipo, tendo moito coidado cos problemas sanitarios que podemos transmitir sen ser conscientes do dano que lle podemos

provocar á fauna. Existen excepcións como poden ser as persoas que están legalmente autorizadas para a manipulación, identificación, estudo e catalogación de certas especies con fins científicos. Sendo coñecedores das normas e medidas de protección obrigatorias. 

No caso dos fungos o maior respecto a calquera das especies, xa que todas son importantes sen que o que interese é que sexan comestibles ou non. Atención ao que recolles, e como o fas,

respectando o resto do fungo que non vemos (o micelio). Recolle só as que estean ben desenroladas e en boas condicións de comer. Atendendo á normativa recente.

Por iso pensamos que a filosofía que debe primar na nosa relación co medio natural, ser humano incluído, é a de que cada espécime está facendo unha función no lugar en que se desenrola, por iso cada planta, cada animaliño, cada fungo, cada bacteria ten unha misión pola cal se desenvolve nese sitio, importancia que debe estar separada de se é "beneficiosa" ou "prexudicial" para o ser humano, pois estas relacións nas que se pon por diante as "conveniencias" das persoas, só son válidas nos espazos humanizados como poden

ser o domicilio, a zona urbanizada e os cultivos, se ben moitas veces estas áreas expandímolas sen ter en conta que podemos estar depredando e contaminando entornos que de ningún xeito lle son propios.

Por todas estas consideracións rexeitarémo-lo colecciónesmo e incluso a observación agresiva que leve ó exterminio do observado e trocarémolo pola observación discreta do entorno, a fotografía e o vídeo, sempre que non altere os procesos naturais, e sobre todo potenciaremos o debuxo do natural e a anotación dos procesos e fenómenos observados no caderno de campo.

 


Material que precisariamos nas saídas de campo: 

- Un caderno de campo; un caderno cómodo onde poder anotar toda la información que recollamos nas nosas saídas, sempre podemos ter outro na casa para poder pasar a limpo as primeiras notas, xa que e posible que nas saídas apuntemos o mais importante e na casa engadamos algún dato mais a esa información. 
- Uns prismáticos; o que máis aconsellan son os de 8x30, pero podería valer calquera outro. 
- Unha lupa; sempre a poderemos necesitar para ver insectos pequenos ou partes dunha planta. 
- Un bastón; sempre é recomendable. 
- Un asubío; pode vir moi ben no caso de ter que pedir axuda, sempre se escoita mellor no campo un asubío que un berro. 
- Unha guía de campo; hai algunhas que son por ecosistemas, e serven para informarnos sobre as especies da zona onde estamos. 
- Poderíanos ir ben levar algunha caixiña, frasco ou bolsa; recordando que non se lle debe facer dano a ningún animal, pero as veces para poder apreciar algún detalle en algunha especie, pode ir ben un frasco transparente, soltándoo de seguido no mesmo sitio onde se atopaba.

 

 

 

 

 

 

 

ESTUDOS DOS ANDARINS

 

RÉPTILES QUE PODEMOS ATOPAR

 PRETO DE PONTEVEDRA

  

Traballo feito por Juan Ramón e Amancio Castro

 LAGARTO ARNAL

                                   
Timón lepidus 
Lagarto ocelado

Especie: O lagarto máis grande forte e robusto que podemos atopar en Galicia, de cabeza grande e
fortes mandíbulas, o igual que as extremidades.
Ten cor verde no dorso, cun xaspeado pardo ou negro, con manchas circulares de cor azul bordeadas de negro (ocelos). Gorxa e ventre de cor amarela ou verde clara sen manchas.

Hábitat: Podémola atopar en moitos e diferentes hábitats, dende zonas costeiras areentas ata ladeiras de calquera monte, pasando por leiras de cultivo, sempre que eses sitios estean ben sollíos e abrigados, preferiblemente con rochas onde refuxiarse.

É moi común atopar esta especie nas estradas asollándose ou moi preto de buratos escavados por eles como refuxios en terrapléns ou muros de terra. Lagarto moi territorial.

Tamaño: Os de maior tamaño non adoitan superar os 18 - 20 Cm cabeza + corpo, e outros 40 Cm de cola.

Curiosidades: Aliméntase tanto de insectos como de vertebrados como: ratos, musarañas ou incluso algunha lagarta.

Acostuma ter unha actitude ameazante cando se ve acurralado, abrindo moito a boca cara a ameaza podendo chegar a morder con forza, aínda que o normal é que cando nota unha posible ameaza, fuxa rapidamente antes de enfrontarse a ela.

Ameazas: Aínda que é unha especie bastante abondosa, hai zonas onde por mor dos incendios forestais nótase que está a baixar a súa poboación. Teñen como depredadores naturais ás aves rapaces diúrnas e ás cobras lagarteiras.

LAGARTO DAS SILVAS

Lacerta schreiberi 
Lagarto verdinegro 

Especie: Lagarto grande, aínda que de menor tamaño que o lagarto arnal.

De cor verde viva ou da cor da herba con finas manchas negras, máis abondosas nos machos, sendo as manchas nas femias máis grosas, ao igual que a cor dun verde máis apagado ou incluso marrón.

Nos machos apréciase claramente unha cor azul nos laterais da cabeza, sendo máis intenso na época de celo. Na femia tamén se pode apreciar, sendo menos intenso que nos machos.

Hábitat: Podémolos atopar en moitos ambientes (matos, viñedos, beiras de camiños, prados), sempre preto de vexetación onde se refuxia á menor ameaza, sobre todo nas silveiras.

Tamaño: Os de maior tamaño poden chegar os 13 Cm cabeza + corpo, e 30 Cm incluíndo a cola.

Curiosidades: Esta especie é moi frecuente atopala nas beiras dos ríos ou mesmo nas praias fluviais. Hai persoas que lle chaman lagarto da auga ou lagarto de río.

Ameazas: As maiores ameazas son os incendios forestais, a degradación de zonas húmidas , os vertidos e a contaminación dos ríos.

LAGARTA GALEGA

Podarcis bocagei 
Lagartija de bocage

Especie: Lagarta de tamaño medio, dunha coloración formada por bandas ou liñas verdes, negras e amarelas, cos laterais de cor pardo. Nas femias a cor predominante é o marrón con bandas negras e amarelas.

Na zona ventral a cor vai dende o amarelo ao laranxa, máis escuro e intenso na época de celo.

Hábitat: Ocupa moitos tipos de hábitats como zonas rochosas, areais, muros vellos, cantís e zonas rochosas costeiras, terreos forestais, camiños degradados, mesmo habitando en calquera pobo.

Tamaño: Miden entre 5 e 7 Cm cabeza + corpo, e entre 10 e 13 Cm máis de cola.

Curiosidades: Lagarta que pode abandonar a hibernación os días de inverno máis sollíos, volvendo a hibernar cando non hai a calor suficiente.
Podémola atopar en zonas sombrizas e húmidas dos nosos vales e bosques. Especie endémica do noroeste peninsular.  
Ameazas: Os incendios forestais, a construción de máis pistas forestais ou mesmo o ensanche das existentes.

Especies parecidas ou posibles confusións: Pódese confundir coa lagarta dos penedos, aínda que se nos fixamos ben podemos apreciar que na parte dorsal non ten unha cor tan verde como na lagarta galega. Nos machos é máis doada a diferenza pois na dos penedos non ten as liñas vertebrais tan definidas, a parte ventral soe ser de cor branca ou crema, e na gorxa non ten o punteado tan intenso como na lagarta galega.

ESCÁNCER COMÚN

Anguis fragilis 
Lución

Especie: Os machos son de coloración dorsal pardo ou marrón uniforme e poden ter manchas azuis. As femias teñen unha banda de cor ocre clara no dorso e unha liña vertebral de cor negra.

Esta especie carece totalmente de patas.

Hábitat: É unha especie de réptil que non precisa tanto de sol e calor, podéndoa atopar en zonas moi húmidas e sombrizas con bastante vexetación. Frecuenta prados, bordes de camiños, terreos de cultivo, pasteiros ou as beiras dos ríos. É máis raro atopalos en terreos abertos e despexados.

Tamaño: A lonxitude total está entre os 40 e 50 Cm. Curiosidades: Ás veces atopámolos nas beiras ou moi preto dos ríos onde está moi exposto e en ocasións mollado pola auga do río baixo algunha pedra das marxes.

Ameazas: Os praguicidas, incendios, destrución do hábitat, e atropelos nas estradas e pistas.

COBRA LAGARTEIRA COMÚN

  

 Coronella austriaca
Culebra lisa europea
Especie: Cobra de pequeno tamaño. A súa coloración pode ser parda, ocre ou gris. Na parte traseira da cabeza ten dúas liñas escuras que se fragmentan á altura do pescozo nunha serie de manchas transversais que lle percorren o dorso. Tamén teñen unha mancha ou liña nos laterais que van dende o orificio nasal ate o pescozo, atravesando o ollo. No ventre a coloración é bastante uniforme e pode ser de cor gris, parda ou negra.

Hábitat: Podémola atopar en moitos hábitats; fragas, piñeirais, bordes de prados, camiños de terra, terreos de labor, zonas húmidas como brañas ou en muros e valos.

Curiosidades: No debuxo intentamos reproducir as diferenzas máis evidentes entre a cobra lagarteira común e a cobra lagarteira meridional, xa que son bastante parecidas. É ovovivípara. Os ovos se incuban no interior da nai ata que as crías rompen a casca do ovo e saen ao exterior xunto cos restos das cascas.

Tamaño: Poden chegar os 70 - 75 Cm.  

Ameazas: Os incendios forestais, atropelos nas estradas e pistas forestais, e tamén os humanos, que non diferenzan entre velenosas e non velenosas, e non pensan no beneficio que producen na agricultura xa que se alimentan de ratos. Aplícanlle o termo bicha, e polo tanto danlle morte.

  

COBRA LAGARTEIRA MERIDIONAL

 

Coronella girondica 
Culebra lisa meridional

Especie: Cobra de pequeno ou mediano tamaño. De coloración pardo, ocre ou gris, moi parecido en coloración á cobra lagarteira común, pero un pouco máis pequena.

Na parte traseira da cabeza ten unha mancha escura que se bifurca a altura do pescozo, pasando no dorso a ser unhas manchas transversais.

A liña ou mancha escura que teñen estas cobras nos laterais da cabeza van dende o pescozo ate o ollo, e seguindo cara o outro ollo, a liña nunca chega ao orificio nasal.

Na zona ventral a coloración pode ser branca ou amarela cunhas manchas rectangulares negras, cun deseño en forma de taboleiro de xadrez.

Hábitat: Gusta de sitios de máis calor que a lagarteira común, atopándose en zonas máis secas e pedregosas con boa insolación, en toxeiras, matogueiras, muros de pedra e bosque con claros.

Tamaño: Entre os 50 e 60 Cm, podendo chegar os 70 Cm.

Curiosidades: No debuxo intentamos reproducir as diferenzas máis evidentes entre a cobra lagarteira meridional e a cobra lagarteira común, xa que son bastante parecidas. É ovípara, pon os ovos e os abandona, ao cabo duns días xurde a eclosión e saen as crías

Ameazas: Os incendios forestais, os atropelos nas estradas e pistas forestais e tamén os humanos que sen pensar no beneficio que producen na agricultura xa que se alimentan de ratos, trátanlle de dar morte e eliminalas do territorio. Esta fobia ven dende épocas remotas aplicándolle o termo bicha a calquera destas especies.

COBRA VIPERINA

Natrix maura 
Culebra viperina
Especie: Cobra de pequeno ou mediano tamaño. De coloración marrón, avermellado, verdoso. Cun deseño en zigzag no dorso, ten unhas manchas circulares nos flancos. Polo seu deseño e debuxo poderíase confundir cunha víbora, xa que tamén acostuma a imitala poñendo a cabeza en forma triangular como as víboras.

Hábitat: Sempre moi preto da auga doce, en ríos encoros, charcas ou lagoas onde ás veces pódese ver cazando peixes.

Tamaño: Dende os 60 Cm, ate 100 Cm.

Curiosidades: Especie moi dependente da auga doce, aínda que hai lugares cerca do mar onde tamén vive. Cunha pouca de sorte podémola ver dentro da auga entre as pedras do fondo, na procura dalgún peixe ou anfibio dos que se alimenta.

Ameazas: O deterioro e degradación dos ríos e masas de auga doce, os herbicidas e tamén a incultura de moitas persoas que seguen sen entender que son especies a preservar, que non nos van facer ningún mal e que enriquecen a biodiversidade do medio natural ao que pertencemos todos.

COBRA DE COLAR

 Natrix natrix 
Culebra de collar

Especie: Cobra de mediano ou gran tamaño. A coloración pode variar coa idade. De xuvenís poden ser dun ton azulado escuro ou prateado, e a medida que van facéndose máis adultos van cambiando, chegando a un verde oliva. Os adultos poden conservar a típica mancha do pescozo en forma de colar.

Hábitat: Aínda que tamén é acuática, ten menos dependencia da auga que a cobra viperina, polo que a podemos atopar en ríos, encoros, charcas, lagoas, terras de labor, fragas, piñeirais, e xardíns ou prados.

Tamaño: Pódense dar casos excepcionais de ate 200 Cm, aínda que o tamaño normal esta entre 100 e 140 Cm.

Curiosidades: Especie que podemos ver nadando en masas de auga doce ou vivindo lonxe de calquera zona acuática.
No debuxo quixemos mostrar os cambios de coloración dende xuvenís ate adultos ( arriba xuvenís, abaixo adulto).

Ameazas: A degradación e deterioro dos ríos e masas de auga, os incendios forestais, os atropelos e a morte a mans dos humanos.

SERPE RISCADA OU COBRA DE ESCADA

Rhinechis scalaris 
Culebra de escalera
Especie: Cobra grande. A coloración dorsal entre amarelento e ocre. Ten dúas liñas lonxitudinais de color negra ou pardo escura nos adultos. Algúns exemplares adultos teñen unha mancha escura dende o ollo á comisura da boca, máis frecuente nos xuvenís e cun debuxo dorsal, con dúas liñas lonxitudinais atravesadas por outras transversais facendo un debuxo en forma de escada de man( de onde lle ven o seu nome).

Hábitat: Prefire lugares con moito sol, principalmente en terreos secos e pedregosos. Podémola atopar tamén en muros, piñeirais, campos de labor e ás veces en zonas de rochas ao bordo do mar.

Tamaño: Normalmente entre os 130 e 150 Cm.

Curiosidades: Polas noites, podémolas ver nalgunhas estradas, aproveitando a calor retida no asfalto.

Esta cobra cando se lle molesta ou acurralada móstrase bastante agresiva, abrindo a boca e tentando morder.

Ameazas: Os incendios forestais, atropelos nas estradas polo costume de aproveitar a calor polas noites. Tamén vítima da “persecución cultural” que sofre.

COBREGÓN 

  Malpolon monspessulanus 
 Culebra bastarda


Especie: De tamaño grande, posiblemente a máis grande de Galicia. De coloración verde oliva ou marrón. Nos flancos pode ter manchas claras orladas de escuro, e a zona ventral de cor amarelo.Ten unha cabeza moi rechamante sobre todo polas placas supra oculares, xa que son saíntes e faille un cello pregado, dándolle un aspecto fero.

Hábitat: Especie que acostuma estar en zonas bastante abertas a solearse, bordos de camiños, campos de cultivo, piñeirais ou, as veces en lugares próximos á beira do río.

Tamaño: Normalmente entre 100 e 150 Cm.

Curiosidades: Podémola atopar enriba dalgún arbusto pequeno, como poden ser as vimbieiras que rodean as terras de labor. Cando se ve acurralada acostuma bufar bastante forte e tamén fai o amago de morder levantando parte do corpo en clara sinal de ameaza.

Debido a que é unha das especies velenosas que temos en Galicia, é aconsellable non molestalas e sempre gardar unha distancia de seguridade con respecto a elas. (Como distancia de seguridade mínima, podemos calcular o seu tamaño e gardar esa mesma separación).
Veleno: Ten os dentes inoculadores de veleno na parte posterior da mandíbula superior. Estes dentes teñen unha pequena acanaladura por onde discorre o veleno. Debido a súa posición é moi difícil que cheguen a inocular o veleno, agás os exemplares máis grandes.

Ameazas: Os atropelos tanto en estradas como en pistas forestais, xa que aproveita os espazos despexados para poñerse ao sol, os incendios forestais, e tamén a man dos humanos.

VIBORA DE SEOANE

Vipera seoanei  
Víbora de seoane

Especie: Corpo pequeno, de cabeza triangular ensanchada na parte posterior. Pupilas verticais. Na parte posterior da cabeza ten dúas bandas en forma de V co vértice apuntando para adiante non sempre unidas entre si. Ten unha mancha escura dende o ollo ate o pescozo.

A coloración máis común é a de cor ocre ou castaño claro con deseños marróns. O debuxo dorsal soe ser unha banda vertebral ancha e marrón, con manchas escuras bordeando a marrón e facendo un zigzag. Nos costados tamén ten manchas escuras redondeadas.

Ten fociño entre achatado e redondeado, sen o ápice levantado.

Hábitat: Zonas de uceiras ou toxeiras. Podémola atopar en zonas húmidas como poden ser as brañas, e tamén en zonas secas e soleadas, en piñeirais, prados, terras de labor, bordos de camiños. Ás veces incluso se poden ver nalgún río.

Tamaño: Entre 45 e 60 Cm.

Curiosidades: Na tempada de máis calor pode estar activa pola noite, co cal pode resultar máis difícil de ver. Aínda que gusta de lugares secos e soleados, durante o dia acostuma estar á sombra dos toxos, sen que lle teña que dar o sol directamente.

Cando se fala da víbora de seoane, temos que ter en conta que pode aparecer con diferentes coloracións, e quixémolas mostrar no debuxo para que non teñamos confusión e levemos unha sorpresa desagradable cando nos topemos con ela.

Debido a que é unha das especies velenosas que temos en Galicia, é aconsellable sempre gardar unha distancia de seguridade con respecto a elas. (Como distancia de seguridade mínima, podemos calcular o seu tamaño e gardar esa mesma separación entre ela e nós).

Veleno: As víboras teñen os dentes inoculadores na parte dianteira da mandíbula superior, polo cal pode inxectar ben o seu veleno. Estes dentes son ocos como se fosen xiringas. O seu veleno non adoita ser de elevada toxicidade, pero si require de tratamento médico, sobre todo nos nenos, os enfermos e as persoas maiores ou dependendo da zona do corpo na que te pique.

Ameazas: Os incendios forestais, os atropelos nas estradas ou pistas forestais, e os humanos que teñen unha formación cultural equivocada.

La

ga

1 TRILHO DO CASTELO DA FURNA

ANO 2014

DOCE MESES 25 FOTOS

ESTUDOS DOS ANDARINS

 

ANUROS ( ANFIBIOS SEN COLA)

Ra patilonga

Rana iberica

Rana patilarga

Especie: De cor variable predominando máis os tons pardos, aínda que tamén se pode atopar de cor ocre ou avermellado, e pintas ou manchas escuras no dorso. Nos solos cubertos de follas pode pasar bastante desapercibida.

Nos laterais da cabeza presenta unha mancha escura, a modo de anteface dende o fociño ate a altura das extremidades dianteiras.

Hábitat: Ten preferencia por regatos e ríos rápidos e de auga fría con boa cobertura vexetal nas beiras, aínda que tamén podémola atopar en charcas, lagoas ou en terreos moi húmidos e asolagados.

Curiosidades: Recoñecémola polo tamaño das extremidades traseiras, xa que son máis longas que en outras especies (se lle estendemos as extremidades traseiras cara a cabeza podemos apreciar como o talón supera a punta do fociño). Tamén porque posúe unhas grandes palmaduras interdixitais, o tímpano é máis pequeno co ollo, tendo a gorxa pigmentada cunha liña central clara. Debemos lembrar que non se deben coller nin manipular por ser animais que están protexidos.

Ameazas: Está afectada pola contaminación e alteración dos ríos e hábitats que frecuenta, pola construción de mini centrais, polas plantacións de eucaliptos e outras árbores como as robinias, acacias … e a introdución de fauna exótica. E unha especie protexida.

 

Ra verde

Pelophylax perezi

Rana común 

 

Especie: De cor verde con manchas irregulares negras, formando nas extremidades traseiras un barrado transversal. Aínda que ás veces podemos atopalas cunha coloración tirando a pardo, sempre presenta unha liña vertebral verde claro ou amarelenta.

Hábitat: Especie que gusta de augas tranquilas ou mesmo paradas. Podémola atopala en beiras de ríos grandes e en zonas remansadas, lagoas,encoros, pozas, etc.

É a ra máis acuática que atopar nesta terra.

Curiosidades: Ra moi ruidosa, xa que onde habita aparece en gran cantidade “croando”. Posiblemente, e debido a súa coloración, é moi posible que non a poidamos ver, pero case sempre si a escoitaremos. Esta ra pode vivir en zonas coas augas alteradas ou mesmo contaminadas.

Ameazas: A introdución do caranguexo vermello americano, que lle depreda as larvas.

 

Estroza “Ra de santo Antón”

Hyla arborea

Rana de san Antonio

Especie: Ra pequena e gordecha, inconfundible pola súa cor verde viva e brillante. É de hábitos gabeadores grazas ás dedas que rematan nunhas pequenas ventosas que lle permiten adherirse a calquera superficie para trepar.

Polos costados teñen unhas liñas de cor marrón escura ou negras, que van dende o fociño, pasando polos ollos, ata chegar as inguas separando o dorso do ventre que é de cor branco ou cincento.

Hábitat: Encontrámola en zonas húmidas con abundante vexetación, en lagoas, encoros con algún regato preto, e case sempre enriba da vexetación ou trepando por ela. É moi frecuente atopala enriba de toxos, silvas, etc.

Curiosidades: Grazas ao seu saco vocal, emite un canto moi forte comparado co seu tamaño, o que fai que nalgúns lugares a chamen “O Ranón”

Ameazas: O desecamento de zonas húmidas, os incendios e que durante moito tempo algunhas das lagoas que frecuenta usáronse como vertedoiros polos humanos,tamén lle afecta a introdución de especies exóticas.

 

Sapiño pinto

Discoglossus galganoi

Sapillo pintojo

Especie: Este sapo é máis parecido morfoloxicamente a unha ra que aos sapos, xa que ten a pel case sen verrugas e sen glándulas parótides. De patas longas aínda que non tanto como as ras tamén se move a saltos, algo moito máis raro nos outros sapos.

A pel dorsal é de cores pardos ou oliváceos con manchas irregulares ou bandas de cor máis escuro.

Hábitat: Sapo que acostuma estar moi ligado a auga, aínda que non é moi esixente coa súa calidade. É moi frecuente en arroios, pozas, charcas, prados, terreos de

asolagamento e tamén nas gabias.

Curiosidades: Polos costumes que ten este sapo, hai moita xente que o confunde coas ras.

Ameazas: A introdución de especies alóctonas invasoras e o desecamento de zonas húmidas.

 

Sapo común

Bufo bufo

Especie: É o anuro máis grande da nosa terra. De pel moi verrugosa, de cor variable dende gris terroso, amarelento areilla. Incluso podemos atopar algúns sapos de un pintado gris, negro, branco e con tons amarelentos, saíndose das cores mais comúns.

Anuro gordecho e con grandes glándulas parótides oblicuas e con forma de ril, que segregan un líquido viscoso e irritante que lle serve como defensa.

Hábitat: Pódese atopar en fragas, prados e hortas, sendo unha especie moi terrestre,

que gusta de solos con boa cobertura vexetal, e refúxiase baixo pedras durante o dia.

Curiosidades: Este sapo pode estar moito tempo totalmente inmóbil. Ten os ollos cun iris vermello ou dourado coa pupila horizontal.

Acostuma adoptar unha postura intimidatoria cando detecta un depredador, inflándose e levantando as patas traseiras para aparentar un tamaño máis grande.

Adoita acudir ao mesmo emprazamento acuático para depositar a posta de ovos que escolleu o ano anterior.

Ameazas: A contaminación de zonas húmidas polos vertedoiros incontrolados que aínda podemos ver nalgúns sitios que afectan a natureza ao descompoñerse os residuos, soltando líquidos e sustancias perigosas. Tamén se resinte pola introdución de especies alóctonas, e o exceso de insecticidas na agricultura.

 

Sapo corriqueiro

Bufo calamita

sapo corredor

Especie: Sapo cun aspecto parecido ao sapo común, aínda que é máis pequeno e coas glándulas parótides paralelas entre si cunha liña vertebral moi evidente de cor amarelo. Moi verrugoso. A cor dorsal adoita ser xaspeado, sobre un fondo verdoso.

Ten os ollos coa pupila horizontal e co iris de cor verde claro ou amarelento.

Hábitat: De costumes cavadoras, polo que adoita vivir en terreos areentos como dunas ou ladeiras pedregosas, co chan brando e solto, aínda que estea distante da auga.

Curiosidades: Este sapo acostuma poñer ovos en charcas pouco profundas e pequenas, co que aínda que sequen axiña non é problema para os seus cágados, xa que se desenvolven máis rápido que outras especies de anuros.

Ameazas: As ameazas máis frecuentes son a alteración do seu hábitat de reprodución, e os atropelos que sofren os adultos nas estradas.

ESTUDOS DOS ANDARINS

  URODELOS ( ANFIBIOS CON COLA)

Traballo feito por Juan Ramón e Amancio Castro

Píntega

Salamandra salamandra

Salamandra común.

  

 Especie: De actividade nocturna. inconfundible pola súa coloración de cor negro brillante e amarelo,moi chamativo.

De aspecto robusto, con cola curta e de sección redondeada.

Hábitat: Pode aparecer en calquera tipo de hábitat, pero é mais abondosa en fragas sombrías e húmidas, atopase máis cómoda 

 entre a follaxe durante o día, escóndese tamén baixo pedras e troncos, saíndo pola noite á procura de pequenos invertebrados para alimentarse.

Non se afasta moito dos cursos de auga pero tampouco se interna neles.

Características: Unha das características desta especie e que é ovovivípara o que quere dicir que as súas crías nacen desenvoltas como larvas ou incluso totalmente metamorfoseadas, e non como o resto das especies de Urodelos de Galicia que si poñen ovos.

Ameazas: Desecamento de zonas húmidas, así como a introdución de especies foráneas tanto de peixes como cangrexos que depredan sobre as larvas.

Saramaganta

Chioglossa lusitanica

Salamandra rabilarga

Especie: É a outra especie de píntega galega, aínda que é moi diferente á súa parente a píntega común. Cos ollos grandes saíntes e extremidades reducidas, de cor xeral parda escura, case negra con dúas franxas na zona dorsal de cor dourada que se xuntan o comezo da cola formando unha soa franxa.

De movementos rápidos e áxiles, de forma estilizada cunha longa cola de sección redondeada, a cal pode dobrar o tamaño deste urodelo.

Endemismo do noroeste peninsular.

Hábitat: Vive en zonas con regos de auga limpa e suficientemente osixenadas con boa vexetación nas beiras, en fragas ou outro tipo de bosques caducifolios con zonas sombrías, aínda que pode afastarse dos cursos de auga.

Características: Especie de actividade nocturna, ten a lingua protráctil (que pode proxectala fóra da boca) para capturar insectos, arácnidos e miriápodos. É o único anfibio galego que pode perder a cola como as lagartas. Ás veces pódese atopar tamén de día nalgunhas fragas sombrías.

Ameazas: Contaminación dos regueiros e ríos, tamén a proliferación de especies invasoras, así como a redución dos bosques autóctonos.

Limpafontes común

Lissotriton boscai

 Tritón ibérico

Especie: A cor do dorso e escuro uniforme na fase terrestre, facéndose máis vistosa cando o atopamos na auga dun cor pardo máis ben escuro, e con manchas redondas negras e unha liña vertebral amarela avermellada, ventre dende laranxa ate vermella con manchas negras nos laterais.

Aliméntase tanto de larvas de insectos acuáticos como terrestres, podendo incluír na súa dieta ovos e larvas de urodelos propios como de outra especie.

Hábitat: Un anfibio moi dependente da auga, xa sexan fontes, pozas de auga,píos, regatos e ríos sempre nas zonas de corrente lenta. Nos invernos son máis difíciles de ver xa que se esconden baixo de troncos caídos, das pedras, metidos en gretas dos muros ou as veces baixo cascallos.

Curiosidades: Ao igual que o resto de Limpafontes ten a cola de sección aplanada lateralmente, co cal pode nadar moi ben, sen crista caudal.

Ameazas: A contaminación das zonas de reprodución e os desecamentos de regatos, fontes e charcas onde habita, así como a introdución de especies invasoras.

Limpafontes palmado

Lissotriton helveticus

Tritón palmeado

Especie: De tamaño e costumes similares ao Limpafontes común. Cor café con leite con manchas irregulares negras, ventre de cor amarelo ou laranxa claro, ten un anteface que vai dende o fociño ate a parte traseira da cabeza.

Hábitat: Podemos atopar esta especie en lagoas, charcas, encoros, pozos …, gusta de diferentes masas de auga, sempre que sexan estancadas ou de corrente moi lenta, tolera ben augas turbias, non precisa que as augas sexan totalmente limpas.

Curiosidades: Unicamente son os machos o que teñen as patas palmeadas en época de celo, e deso recolle o nome esta especie. Cola con crista caudal, de sección aplanada lateralmente.

Algo máis diúrno que o Limpafontes común. Aliméntase de larvas de insectos acuáticos ou mesmo dos insectos adultos.

Ameazas: A contaminación e alteración de charcas e masas de auga das que tanto depende para a reprodución e o desenrolo das larvas, así como a introdución de especies invasoras.

Limpafontes verde

Triturus marmoratus

Tritón jaspeado

Especie: É o máis grande dos nosos tritóns, inconfundible polo súa cor verde xaspeada de negro, coa zona ventral gris escura con pintas negras, as femias dun cor verde máis vivo e unha liña vertebral laranxa.

Hábitat: Podémolo atopar en augas estancadas como charcas, pozos ou incluso en bosques sombríos sen masas de auga. Posiblemente sexa o mais terrestre dos nosos tritóns.

Curiosidades: Durante a época de celo nos machos apréciase unha gran crista dorsal e caudal. Aliméntase de larvas de insectos, oligoquetos, caracois e lesmas aínda que tampouco desprezan ovos e cagados doutros anfibios.

Ameazas: Desecamento de zonas húmidas, contaminación, a introdución de fauna alóctona e a transformación e deterioro de zonas de cría.

Supersticións 

Existen supersticións que dan mala fama sobre todo ás píntegas: “que se teñen resistencia ao lume”, ou incluso “que saen do propio lume” , como se de seres infernais se tratara.

A maiores se lles adxudica un terrible veleno ou “pezoña”, que non teñen, e que incluso “cho poden transmitir a distancia mediante un aire” que te pode contaxiar todo tipo de doenzas. Para contrarrestar estes posibles perigos fóronse inventando unha serie de prácticas, ensalmos e amuletos que nos poden defender destes animais clasificados como maléficos, cando do que se trata é dunhas especies moi beneficiosas para o equilibrio dos ecosistemas acuáticos e boscosos.

Si é certo, que algunhas especies de anfibios dispoñen de glándulas cutáneas que poden exudar, cando se lles molesta, substancias irritantes, sobre todo para as mucosas (ollos, boca,..), que utilizan a modo de defensa para poder escapar dalgún depredador. Por iso, se tiveramos que manipulalos, no caso dalgún estudo, logo débense lavar moi ben as mans para evitar problemas de lixeiras alerxias. O correcto é non molestalos, e se queremos ter un recordo deles, fotografalos e deixalos ir ao seu.

A píntega ten unha coloración que advirte de que pode ser velenosa (na natureza certas combinacións de cores vivos advirten da posibilidade de ser velenoso) o que lle dá certa protección visual ante posibles depredadores que lles avisa dun bocado pouco apetecible.

Non obstante os depredadores naturais dos anfibios son as cobras, algún mustélido, aves acuáticas... Outros posibles depredadores como os raposos, gatos e cans, todos eles en estado xuvenil (con pouca experiencia), poden tratar de atrapar algunha píntega adulta. Entón entre o sabor pouco apetecible e o efecto irritante, o cospen rapidamente e aprenden a rexeitalos. No ser humano, agás das posibles irritacións xa mencionadas ou algún problema que se poida dar por alerxia, o veleno dos anfibios non é perigoso.

Nos queda o caso dos limpafontes (tritóns), anfibios urodelos que algunhas persoas descoñecen e metenas no mesmo saco que a píntega, adxudicándolle tamén todas as inxustas propiedades descritas. Pode influír neste rexeitamento a mala interpretación dun dos nomes populares, “pintafontes”, pensando que contaminan as fontes e pozas onde viven. A realidade é todo o contrario por iso, se utilizamos o outro nome popular “limpafontes” a cousa cambia. Témoslle escoitado a xente dicir “se lles chaman limpafontes, malos non serán...”. Por exemplo axudan a controlar o exceso de larvas de mosquitos nas augas onde habitan.

A ignorancia e o rexeitamento ancestral fai que todos estes anfibios urodelos (con cola) os chamen “sabandixas” e sobre todo a xente maior coñecedora e transmisora das supersticións que aquí mencionamos, traten de matalos pois os consideran “alimañas prexudiciais” que hai que erradicar. Para comprobar a persecución á que se someten estes marabillosos espécimes só tendes que facer unha busca da palabra “sabandixa, sabanduxa ou sabandija”, na R.A.E vos atopades coa seguinte definición: “Reptil pequeño o insecto, especialmente de los perjudiciales y molestos...”, “Figuradamente.- Persona despreciable”.

Pensamos que o verdadeiramente desprezable é que a nivel do que é a Educación Ambiental deste pais non se lograra desbancar todas estas crenzas que veñen de antigo e que deberon de quedar no caixón dos mitos, supersticións e lendas.

Vémonos no monte.

RUTA DAS MINAS

RUTA DAS MINAS DOS CARRIS

No mes de maio decidimos pasar o dia das letras galegas percorrendo os camiños da fronteira , entre os parques do Xures (Galiza) e  PNDPG ou Gerês (Portugal).

O sabado achegamonos ata a fronteira de Portela de Homen , onde deixamos os coches e comenzamos a camiñar pola Mata de albergaria na procura do camiño que utilizaban os mineros para baixar o mineral que extraian do fondo da terra na Mina dos Carris.
Compre facer o camiño  amodiño para ir pouco a pouco observando todo o que nos rodea e asi atopamos un exempla runico:
 


Iris boissieri.
un lirio endemico de galicia
Considerado en perigro de extincion no catalogo galego de expecies ameazadas .
 



Polo camiño que ascende polo beira dereita do rio Homen  tamen temos ocasion de  ver pegadas deixadas pola glaciacion nas rochas do rio e nas ladeiras rochosa que nos rodean

Tamense pode observar como o bosque vai mudando comforme imos ganando altura ata chegar o planalto onde hay pasteiros, aproveitados polas vacas cachenas , e por fin  o poboado da mina

 

Despois de descamsar un rato e comer para recuperar folgos decidimos visitar o e pequeno encoro que abastecia de auga a mina e ir na procura do paso para baixar cara a española  Mina das Sombras  que se atopa debaixo do Altar dos Cabrós situado o oeste da lagoa. Pronto topariamos cos postes que marcan a linea fronteiriza  e preto deles damos cunha pequena braña moi interesante . A braña estaba ocupada por "Zapateiros" , cagados de triton,cagados de salamanquesa e colonizada por unha fermosa prantiña carnivora  que os galegos denonimanos "ORBALLIÑA" , tratase da Drosera rotundifolia.  Para nos todo un achedego pois levavamos ven tempo atras dela.

ORBALLIÑA

 Continuamos o noso descenso cara o collado onde tiña que estar a baixada ata que nos damos conta de que estamos perdidos e decidimos esperar por un grupo que ven un pouco mais atras para preguntarlles. Cando nos alcanzan estan tan perdidos coma nos polo que aunamos forzas e despois de comfrontar os mapas portugueses deles cos españois nosos decidimos seguir un pouco mais o norte e baixar cara unha pista que se ve o fondo.

A baixada non e doada porque o denivel e importante e imos monte a traves saltando de pedra empedra coa vexetacion a altura das rodillas.

Despois de 45eternos minutos de loita alcanzamos o camiño e os portugueses tiran a dereita cara a Vilamea e nos a esquerda cara a Portela de Homen . Son as 8 da tarde e os meus conpañeiros pensan que estamos preto dos coches pero ainda quedan 11km de pista que iniciamos  a bo paso.

Polo camiño atopamonos cunha culebra que toma as ultimas raiolas de sol no medio da pista

Pouco a pouco vaise facendo a noite e o espectaculo dunceo limpo e estrelado e unico.

Porfin chegamos a estrada e so quedan 500m para chegar os coches e rematar a nosa aventura.

Imos cara Lobios  o Hotel  Lusitano onde nos estan esperando e ,a pesares de chegar as 11:30 da noite nos preparan unha maravillosa cea.

Moitas grazas o persoal do Lusitano onde sempre nos tratan moi ben .  www.lusitanohotel.com

Aqui remata a nosa aventura  e aqui vos deixo mais fotos: